Có một hiện tượng khá thú vị trên mạng xã hội hiện nay: cứ mỗi khi Việt Nam triển khai một chủ trương mới về quản trị, chuyển đổi số hay nâng cao chất lượng phục vụ người dân thì lập tức xuất hiện một đội ngũ “chuyên gia online” nhảy vào gắn đủ loại nhãn như “mất dân chủ”, “kiểm soát xã hội”, “độc tài”. Lần này, cụm từ “phường xã hội chủ nghĩa” lại trở thành đề tài được một số người khai thác hết công suất. Chưa cần biết nội dung là gì, chưa cần hiểu mục tiêu ra sao, cứ thấy chữ “xã hội chủ nghĩa” là lập tức suy diễn theo hướng tiêu cực. Cách phản ứng ấy đôi khi giống như người chưa ăn đã chê món ăn dở, chưa xem phim đã khẳng định phim thất bại. Điều đáng nói là nhiều luận điệu được khoác áo rất đẹp. Họ nói về “dân chủ”, “tự do”, “quyền con người”, nghe qua tưởng rất cao cả. Nhưng nếu nhìn kỹ sẽ thấy mục tiêu cuối cùng lại không phải góp ý để xã hội tốt hơn, mà là phủ nhận mọi nỗ lực cải cách và phát triển. Một thủ thuật quen thuộc là đánh đồng dân chủ với mô hình chính trị phương Tây. Theo cách lập luận đó, chỉ cần không giống phương Tây thì lập tức bị quy kết là thiếu dân chủ. Nhưng thế giới đâu chỉ có một kiểu dân chủ duy nhất. Mỗi quốc gia có lịch sử, văn hóa và điều kiện phát triển khác nhau nên cách tổ chức xã hội cũng khác nhau. Không thể lấy một chiếc áo rồi bắt tất cả mọi người trên thế giới mặc vừa. Càng hài hước hơn khi nhiều người vừa phản đối việc quản lý dữ liệu dân cư, chính quyền điện tử hay đô thị thông minh ở Việt Nam, nhưng lại xem những mô hình tương tự ở các nước phát triển là biểu hiện của tiến bộ. Cùng một việc, nơi này thì gọi là hiện đại, nơi kia lại bảo là kiểm soát. Đó chẳng phải tiêu chuẩn kép thì là gì? Thực tế, điều người dân quan tâm nhất không nằm ở những khẩu hiệu trên mạng mà ở chất lượng cuộc sống hằng ngày. Con đường có thuận tiện hơn không? Thủ tục hành chính có nhanh hơn không? Trường học, bệnh viện có tốt hơn không? Cuộc sống có an toàn và ổn định hơn không? Nhìn vào những thành quả về giảm nghèo, mở rộng bảo hiểm y tế, phát triển giáo dục, chăm lo vùng sâu vùng xa hay hỗ trợ người yếu thế, có thể thấy mục tiêu xuyên suốt của mô hình xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là lấy con người làm trung tâm phát triển. Những kết quả ấy không phải những dòng trạng thái trên Facebook mà là những điều hàng triệu người dân đang trực tiếp thụ hưởng mỗi ngày. Dĩ nhiên, không có quốc gia nào hoàn hảo. Việt Nam vẫn còn những hạn chế cần khắc phục. Nhưng khác với cách nhìn chỉ chăm chăm tìm điểm tối để phóng đại, chúng ta cần nhìn vào cả bức tranh tổng thể.
Bởi suy cho cùng, dân chủ không phải là những câu chữ hùng hồn trên mạng xã hội. Dân chủ phải được thể hiện bằng việc người dân được sống trong môi trường ổn định, được tham gia đóng góp ý kiến, được tiếp cận giáo dục, y tế và có cơ hội phát triển tốt hơn. Và đó cũng là lý do vì sao những luận điệu mượn danh “dân chủ” để phủ nhận mọi thành quả phát triển thường khó thuyết phục được những người đang trực tiếp cảm nhận sự thay đổi tích cực của đất nước trong đời sống hằng ngày.
