Xã Đại Sơn, tỉnh Bắc Ninh, được thành lập ngày 01/7/2025 trên cơ sở sáp nhập ba xã: Phúc Sơn, Giáo Liêm và Đại Sơn cũ. Là địa bàn miền núi phía Tây Bắc của tỉnh, Đại Sơn mang trong mình vẻ đẹp hoang sơ, trữ tình của núi rừng, đồng thời là nơi lưu giữ kho tàng văn hóa dân tộc phong phú với trên 70% dân số là đồng bào Nùng, Dao, Tày, Cao Lan, Sán Chí.
1. Dấu ấn lịch sử và cội nguồn văn hóa
Trải qua nhiều biến động lịch sử và các đợt điều chỉnh địa giới hành chính phục vụ quốc phòng, ba xã hợp nhất ngày nay đã cùng nhau vun đắp nên một vùng đất đoàn kết, vững mạnh, nơi con người gắn bó mật thiết với thiên nhiên, cần cù lao động, sáng tạo trong đời sống văn hóa tinh thần.
Những bản làng nép mình bên triền núi, mái nhà sàn ẩn trong làn sương sớm và nếp sinh hoạt đậm đà bản sắc của các dân tộc thiểu số đã tạo nên bản sắc riêng có của Đại Sơn – vùng đất văn hóa giữa lòng Bắc Ninh.
Hội hát sloong hao xã Đại Sơn, gữi gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc
2. Hát Soong hao – tiếng lòng của người Nùng
Trong kho tàng di sản văn hóa Đại Sơn, hát Soong hao là viên ngọc quý. Đây là làn điệu dân ca giao duyên của người Nùng, mượt mà, trong trẻo và sâu sắc như chính tâm hồn con người nơi đây.
Vào mỗi dịp lễ hội, tết xuân hay hội làng, tiếng Soong hao lại vang vọng khắp núi rừng – khi tha thiết như lời tỏ bày, lúc vui tươi như tiếng suối reo. Qua từng câu hát, trai gái bày tỏ tình yêu quê hương, niềm tin vào cuộc sống và khát vọng về mùa màng no đủ. Ngày nay, xã Đại Sơn duy trì các câu lạc bộ hát Soong hao ở nhiều thôn bản, tích cực tham gia các hội diễn văn hóa – văn nghệ của huyện, tỉnh. Việc bảo tồn và lan tỏa di sản quý báu này không chỉ gìn giữ “hồn cốt” của người Nùng, mà còn góp phần xây dựng thương hiệu văn hóa đặc sắc cho địa phương.
3. Lễ cầu mùa của người Dao – khúc hát tạ ơn đất trời
Cộng đồng người Dao ở Đại Sơn từ bao đời nay vẫn duy trì nghi lễ Cầu mùa – một phong tục độc đáo, thể hiện tín ngưỡng nông nghiệp và khát vọng hòa hợp với thiên nhiên.
Mỗi dịp đầu năm, tại các thôn như Đồng Cao, bà con tổ chức lễ cầu mùa trong tiếng trống, chiêng, điệu múa và lời khấn vang vọng núi rừng. Họ cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng ấm no, hạnh phúc. Ngày nay, nghi lễ cầu mùa không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng mà còn trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, thu hút du khách tìm hiểu và trải nghiệm.
4. Đại Sơn – nơi thiên nhiên, nông sản và văn hóa hòa quyện
Đại Sơn được thiên nhiên ưu đãi với hệ sinh thái phong phú, cảnh quan hùng vĩ: Hang Vua – Đồng Cao, Suối Hấu, Hồ Khuân Thắm, đồi hoa Mậm, cánh đồng hoa cải cúc... Cùng với đó là sản vật nổi tiếng – Táo Đại Sơn, được xem là “hương vị đặc trưng” của miền sơn cước Bắc Ninh.
Đặc biệt, Hang Vua – Đồng Cao được ví như “linh hồn của du lịch sinh thái Đại Sơn” – nơi mây trời gặp gỡ núi non, điểm hẹn của những người yêu thiên nhiên, thích khám phá.
Sự hòa quyện giữa thiên nhiên – nông sản – văn hóa đã và đang mở ra hướng phát triển du lịch bền vững cho Đại Sơn: du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm văn hóa các dân tộc thiểu số.
5. Gìn giữ truyền thống – Phát triển tương lai
Cùng với phát triển kinh tế – xã hội, chính quyền và nhân dân Đại Sơn luôn xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh của địa phương. Các hoạt động văn hóa – văn nghệ, lễ hội dân gian, giao lưu hát Soong hao, lễ cầu mùa... được duy trì và khuyến khích tổ chức thường xuyên, gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.
Đại Sơn hôm nay đang chuyển mình mạnh mẽ: giữ gìn hồn xưa – dựng xây đời mới. Những giá trị truyền thống được tôn vinh, kết hợp với định hướng phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng sẽ giúp địa phương trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ văn hóa – du lịch Bắc Ninh.
