Ngày 6/6 hằng năm đã trở thành dấu mốc đặc biệt đối với hàng triệu người cao tuổi Việt Nam. Đây không chỉ là dịp để xã hội bày tỏ lòng biết ơn, sự kính trọng đối với lớp người đã dành cả cuộc đời cống hiến cho đất nước mà còn là dịp để nhìn nhận đầy đủ hơn về vai trò, vị trí của người cao tuổi trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất thế giới.
Cách đây 85 năm, ngày 6/6/1941, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư tới các bậc phụ lão, khẳng định vai trò quan trọng của người cao tuổi trong sự nghiệp cứu nước. Từ đó đến nay, tinh thần “tuổi cao chí càng cao” vẫn luôn được các thế hệ người cao tuổi Việt Nam phát huy mạnh mẽ. Họ không chỉ là những nhân chứng lịch sử mà còn là những người giữ gìn, trao truyền các giá trị văn hóa, đạo đức và kinh nghiệm sống quý báu cho thế hệ trẻ.
Theo nhiều nghiên cứu dân số, Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn già hóa sang dân số già với tốc độ rất nhanh. Nếu như trước đây, câu chuyện già hóa dân số dường như chỉ là vấn đề của các quốc gia phát triển thì nay đã trở thành thách thức hiện hữu đối với Việt Nam. Tuy nhiên, già hóa dân số không chỉ là áp lực về an sinh xã hội, y tế hay lao động. Nhìn ở góc độ tích cực, đây còn là cơ hội để khai thác hiệu quả nguồn lực đặc biệt từ người cao tuổi – những người sở hữu vốn sống, tri thức và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thập kỷ.
Trong thực tế, người cao tuổi Việt Nam đang đóng góp rất lớn cho sự phát triển của gia đình và xã hội. Ở nhiều địa phương, các cụ vẫn tham gia lao động sản xuất, phát triển kinh tế hộ gia đình, giữ vai trò nòng cốt trong các tổ hòa giải, tổ tự quản, các phong trào xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Không ít người sau tuổi nghỉ hưu vẫn tiếp tục cống hiến trong các lĩnh vực giáo dục, khoa học, văn hóa, y tế, kinh tế với vai trò chuyên gia, cố vấn hoặc người truyền nghề.
Điều đáng nói là những đóng góp ấy nhiều khi diễn ra một cách lặng lẽ và ít được nhắc tới. Trong đời sống thường ngày, hình ảnh ông bà chăm sóc cháu để con cái yên tâm làm việc đã trở nên quen thuộc. Nếu không có sự hỗ trợ của người cao tuổi, rất nhiều gia đình trẻ tại các đô thị sẽ gặp khó khăn trong việc cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Có thể nói, người cao tuổi đang góp phần không nhỏ vào việc duy trì sự ổn định của mỗi gia đình – tế bào của xã hội.
Từ góc nhìn cá nhân, tôi cho rằng một trong những điều đáng quý nhất ở người cao tuổi chính là khả năng truyền cảm hứng và giữ gìn những giá trị cốt lõi của dân tộc. Trong thời đại công nghệ số, khi mọi thứ thay đổi rất nhanh, những bài học về lòng nhân ái, sự kiên trì, tinh thần vượt khó hay ý thức trách nhiệm với cộng đồng vẫn được truyền lại qua những câu chuyện của ông bà, cha mẹ. Đó là nguồn “vốn xã hội” vô cùng quan trọng mà không trường lớp nào có thể thay thế hoàn toàn.
Tôi từng gặp nhiều người cao tuổi vẫn miệt mài tham gia các hoạt động cộng đồng dù tuổi đã ngoài 70, 80. Có cụ dành thời gian vận động người dân bảo vệ môi trường, có người tham gia khuyến học, khuyến tài, có người trở thành cầu nối hòa giải những mâu thuẫn trong khu dân cư. Họ không làm vì danh lợi mà đơn giản bởi mong muốn đóng góp điều gì đó cho quê hương, cho thế hệ mai sau. Những việc làm bình dị ấy tạo nên sức mạnh bền bỉ cho cộng đồng và xã hội.
Tuy nhiên, để người cao tuổi tiếp tục phát huy vai trò của mình, xã hội cần có những chính sách phù hợp hơn trong bối cảnh già hóa dân số. Điều này không chỉ dừng lại ở việc chăm sóc sức khỏe hay bảo đảm chế độ an sinh mà còn phải tạo điều kiện để người cao tuổi được tham gia các hoạt động kinh tế, xã hội phù hợp với khả năng và nguyện vọng. Người cao tuổi không nên chỉ được nhìn nhận là đối tượng cần được hỗ trợ mà còn là nguồn lực cần được phát huy.
Nhiều quốc gia trên thế giới đã chuyển từ cách tiếp cận “chăm sóc người già” sang “khai thác nguồn lực người cao tuổi”. Việt Nam cũng cần thúc đẩy mạnh mẽ quan điểm này. Những chương trình đào tạo kỹ năng số cho người cao tuổi, các mô hình việc làm linh hoạt sau nghỉ hưu, các câu lạc bộ liên thế hệ hay các hoạt động tư vấn, cố vấn chuyên môn là những hướng đi cần được quan tâm. Khi được tạo điều kiện phù hợp, người cao tuổi hoàn toàn có thể tiếp tục đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Ngày Người cao tuổi Việt Nam không chỉ là dịp để tri ân mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của toàn xã hội trong việc xây dựng môi trường sống thân thiện với người cao tuổi. Một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn được thể hiện qua cách xã hội đó đối xử với những người đã cống hiến cả cuộc đời cho cộng đồng.
Trong hành trình phát triển của đất nước, người cao tuổi luôn là điểm tựa tinh thần vững chắc của gia đình, là kho tàng kinh nghiệm của xã hội và là lực lượng đóng góp quan trọng cho cộng đồng. Khi Việt Nam bước vào thời kỳ già hóa dân số, việc phát huy vai trò của người cao tuổi không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng đối với những đóng góp của họ mà còn là một yêu cầu tất yếu để bảo đảm sự phát triển bền vững của quốc gia.
Ngày 6/6 vì thế không đơn thuần là một ngày kỷ niệm. Đó là dịp để mỗi chúng ta thêm trân trọng những thế hệ đi trước, đồng thời nhận thức rõ hơn rằng người cao tuổi không đứng bên lề sự phát triển. Họ vẫn đang và sẽ tiếp tục là một phần quan trọng của tương lai đất nước.
