Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành cả cuộc đời đi tìm hạnh phúc cho nhân dân, ấm no cho mỗi gia đình, mỗi con người. Quan điểm của Người về gia đình có ý nghĩa quan trọng đối với việc gìn giữ truyền thống văn hóa của dân tộc. Với mong muốn xây dựng gia đình tốt đẹp, ngày 27/5/1955, Người viết bài “Gia đình gương mẫu” đăng trên báo Nhân Dân số 450. Kế thừa, phát huy các giá trị tốt đẹp của truyền thống văn hóa Á Đông về gia đình, như quan điểm của Nho giáo: “Tam cương” (các mối quan hệ: Vua - tôi; cha - con; vợ - chồng), “Ngũ thường” (nhân - nghĩa - lễ - trí - tín); quan điểm của Phật giáo về tính hướng thiện, gia đình hòa thuận, chung sống an vui và nhất là quan điểm của Mác - Lênin về gia đình đã giúp Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh hình thành quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về gia đình, “gia đình là hạt nhân của xã hội” và “Hạt nhân của xã hội là gia đình”. Hồ Chí Minh là Người đầu tiên đưa ra khái niệm về gia đình Việt Nam theo quan điểm cách mạng, mang cả nghĩa cũ và mới, rộng và hẹp, to và nhỏ: “Gia” là nhà. “Đình” là sân. Theo nghĩa cũ thì gia đình chỉ giới hạn hẹp hòi trong một cái nhà, cái sân…Theo nghĩa mới thì gia đình rộng rãi hơn, tốt đẹp hơn”. Cách nhìn của Người về gia đình rộng rãi hơn, to lớn hơn, đối với những người cùng lao động trong nhà máy, trong một cơ quan, một hợp tác xã thì đều phải đoàn kết, thương yêu nhau như anh em trong một gia đình và nhìn rộng ra nữa thì đồng bào cả nước đều là anh em trong một gia đình. Trong bối cảnh nhân dân miền Bắc vừa tiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi, bước vào xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhân dân miền Nam đang kiên cường chống đế quốc Mỹ xâm lược, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bài “Gia đình gương mẫu”. Người khẳng định: “Gia đình không gì quý hơn con. Loài người không gì quý bằng Tổ quốc. Những gia đình có bao nhiêu con đều hiến cả cho Tổ quốc là những gia đình gương mẫu vẻ vang. Dân tộc có những gia đình như vậy thì nhất định tự do, độc lập”. Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Đến chủ nghĩa xã hội hay chủ nghĩa cộng sản, gia đình chung đã có hạnh phúc thì gia đình riêng cũng có hạnh phúc”. Còn trường hợp giành được “tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét, thì tự do, độc lập cũng không làm gì”. Người nhấn mạnh: “Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập khi mà dân được ăn no, mặc đủ”. Đối với cá nhân mình, Người tự nhận rằng, “Bác tuy không có gia đình riêng, nhưng Bác có một đại gia đình rất lớn, đó là giai cấp công nhân toàn thế giới, là nhân dân Việt Nam”.
Ngày 10/10/1959, nói chuyện tại Hội nghị cán bộ thảo luận dự thảo Luật Hôn nhân và Gia đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh “Rất quan tâm đến gia đình là đúng và nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt. Hạt nhân của xã hội là gia đình. Chính vì muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội mà phải chú ý hạt nhân cho tốt”. Luật Hôn nhân và Gia đình được Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa khóa thứ nhất, kỳ họp thứ 11, thông qua ngày 29/12/1959, được Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng là một cuộc cách mạng và thực hiện tốt Luật Hôn nhân và Gia đình có ý nghĩa quan trọng “gia đình sẽ có hạnh phúc, và sẽ góp phần vào việc xây dựng chủ nghĩa xã hội, đấu tranh thống nhất nước nhà, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh”[12]. Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn các gia đình phải thực hiện đoàn kết để đấu tranh chống Mỹ, cứu nước, tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, thống nhất nước nhà: “Mọi gia đình đều đoàn kết cộng lại thành xã hội đại đoàn kết. Đại đoàn kết là sức mạnh vô địch của nhân dân ta trong công cuộc xây dựng thắng lợi chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và trong sự nghiệp đấu tranh thực hiện hòa bình thống nhất nước nhà”. Tại Hội nghị chính trị đặc biệt, ngày 27/3/1964, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh hơn nữa về giá trị gia đình trong xây dựng xã hội miền Bắc, là xã hội của những người lao động làm chủ tập thể, là đại gia đình của mọi tầng lớp nhân dân, cho nên các dân tộc anh em phải đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau, đồng cam cộng khổ, phấn đấu cho lợi ích chung của Tổ quốc. Như vậy, từ những giá trị gia đình truyền thống, Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa và phát huy lên thành giá trị gia đình cách mạng với ý nghĩa rộng lớn hơn. Gia đình thông thường với nghĩa là “nhà”, lên nhiều nhà, tập thể, xã hội, đất nước, Tổ quốc. Hạt nhân của xã hội là gia đình, muốn xây dựng xã hội tốt, phải xây dựng gia đình tốt. Gia đình nhỏ là cái riêng, khi cần lựa chọn, phải lựa chọn gia đình lớn, hy sinh cái riêng vì cái chung và theo Người dù bất cứ ở chế độ xã hội nào thì “gia đình chung hạnh phúc”, “gia đình riêng mới hạnh phúc”. Sau hơn 40 năm đổi mới, Đảng, Nhà nước đã không ngừng hoàn thiện về chính sách, pháp luật về gia đình, đạt được nhiều thành tựu về kinh tế, văn hóa, xã hội, góp phần quan trọng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho gia đình Việt Nam.
