Ngày 29/11/2024, tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) - Luật số 55/2024/QH15, với thời điểm có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025.
Luật PCCC và CNCH mới được ban hành nhằm khắc phục những bất cập, khoảng trống pháp lý còn tồn tại trong Luật Phòng cháy, chữa cháy năm 2001 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2013), đồng thời nâng cao hiệu quả công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trong tình hình mới.
So với quy định hiện hành, luật mới có nhiều điểm đổi mới quan trọng, đáng chú ý như: bổ sung đầy đủ các quy định về cứu nạn, cứu hộ gắn với quyền con người; làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức trong công tác PCCC; hoàn thiện các điều kiện an toàn đối với nhà ở, công trình kết hợp kinh doanh; tăng cường phân cấp, cải cách thủ tục hành chính; đồng thời khuyến khích mạnh mẽ sự tham gia của người dân, doanh nghiệp và toàn xã hội vào công tác PCCC và CNCH.
Dưới đây là 12 nội dung nổi bật được quy định trong luật mới:
1. Lần đầu tiên quy định rõ ràng về quyền và trách nhiệm của cá nhân trong hoạt động cứu nạn, cứu hộ
Bổ sung quy định cụ thể các hoạt động CNCH có tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân mà chưa được quy định trong văn bản luật, gồm các nội dung cơ bản sau: (1) phân định rõ ràng các tình huống CNCH mà lực lượng PCCC và CNCH chủ trì thực hiện; (2) quy định cụ thể về trách nhiệm CNCH; (3) quy định về người chỉ huy CNCH; (4) quy định cụ thể về việc huy động lực lượng, người, phương tiện, tài sản tham gia CNCH; (5) quy định về công tác phối hợp của lực lượng phòng cháy và chữa cháy đối với các lực lượng khác khi tham gia cứu nạn, cứu hộ đối với các tình huống thảm họa, thiên tai, dịch bệnh theo quy định của pháp luật.
2. Làm rõ trách nhiệm phòng cháy của từng cá nhân và tổ chức
Luật quy định chi tiết hơn về trách nhiệm của từng chủ thể trong công tác PCCC, bao gồm: người đứng đầu cơ sở, chủ phương tiện giao thông, chủ đầu tư, chủ hộ gia đình, cơ quan, tổ chức, cá nhân; trách nhiệm về PCCC đối với trường hợp cho thuê, mượn, nhà ở, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về PCCC và CNCH; trách nhiệm của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân các cấp trong quản lý nhà nước về PCCC và CNCH …
3. Bổ sung quy định an toàn PCCC cho nhà ở và nhà kết hợp kinh doanh
Lần đầu tiên, luật có quy định riêng về điều kiện an toàn PCCC đối với nhà ở, nhà ở kết hợp sản xuất kinh doanh - những đối tượng trước đây chưa được điều chỉnh rõ. Đặc biệt, bổ sung quy định về việc lắp đặt thiết bị truyền tin báo cháy tại các cơ sở, nhà ở tại khu vực đô thị không bảo đảm khoảng cách ngăn cháy, chống cháy lan, hạ tầng giao thông, nguồn nước phục vụ chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo quy định của pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật trong hoạt động PCCC.
4. Điều chỉnh hoạt động thẩm định thiết kế PCCC
Thay vì gọi là “thẩm duyệt thiết kế”, luật mới dùng khái niệm “thẩm định thiết kế về PCCC” để thống nhất với Luật Xây dựng và các giải pháp chuyên ngành khác. Phân định rõ lại phạm vi, nội dung thẩm định thiết kế do các cơ quan chuyên môn của các bộ, ngành đảm nhiệm, cụ thể: lực lượng Công an sẽ chỉ thẩm định thiết kế đối với phương tiện, hệ thống PCCC và hệ thống điện phục vụ PCCC; các cơ quan chuyên môn về xây dựng sẽ thẩm định thiết kế đối với khoảng cách phòng cháy, chữa cháy; đường bộ, bãi đỗ, khoảng trống phục vụ hoạt động PCCC và CNCH; giải pháp thoát nạn; bậc chịu lửa, giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan; giải pháp chống khói nhằm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan chuyên môn về xây dựng.
5. Bổ sung quy định về an toàn điện trong sinh hoạt, sản xuất
Luật lần này có riêng phần quy định về an toàn phòng cháy liên quan đến thiết bị điện trong sinh hoạt, sản xuất và kinh doanh; quy định cụ thể về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, thiết bị điện và đơn vị bán lẻ điện trong việc hướng dẫn về bảo đảm an toàn sử dụng điện trong sinh hoạt, sản xuất.
6. Cụ thể hóa các quy định về chữa cháy
Luật mới bổ sung các quy định cụ thể, bao quát hơn về hoạt động chữa cháy, gồm quy định cụ thể về trách nhiệm chữa cháy; nguồn nước chữa cháy; người chỉ huy chữa cháy; quyền, trách nhiệm của người chỉ huy chữa cháy; việc tổ chức khắc phục hậu quả vụ cháy; công tác bảo vệ hiện trường, điều tra vụ cháy; việc chữa cháy cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự, cơ quan đại diện tổ chức quốc tế,…
7. Quy định cụ thể hơn về lực lượng PCCC, CNCH và dân phòng
Luật PCCC và CNCH cơ bản kế thừa các quy định về xây dựng lực lượng PCCC; trong đó có chỉnh lý một số quy định về xây dựng, bố trí lực lượng PCCC và CNCH để bảo đảm thống nhất với Luật Công an nhân dân, Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở và các pháp luật có liên quan. Quy định bao quát, cụ thể hơn về lực lượng PCCC và CNCH tình nguyện. Đối với lực lượng dân phòng sẽ giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định tiêu chí thành lập Đội dân phòng và tiêu chí về số lượng thành viên Đội dân phòng trên địa bàn quản lý; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định số lượng Đội dân phòng cần thành lập, số lượng thành viên Đội dân phòng tại thôn, tổ dân phố thuộc phạm vi quản lý đến từng đơn vị hành chính cấp xã; ngoài ra, ưu tiên thành viên Tổ bảo vệ an ninh, trật tự theo quy định của Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở tham gia Đội dân phòng.
8. Mở rộng hoạt động kinh doanh dịch vụ PCCC
Luật mới sửa đổi các quy định liên quan đến kinh doanh dịch vụ PCCC. Theo đó, đã bãi bỏ quy định kinh doanh dịch vụ PCCC là ngành nghề kinh doanh có điều kiện nhằm xã hội hóa hoạt động kinh doanh dịch vụ PCCC, tạo điều kiện thông thoáng cho cơ sở, doanh nghiệp, tăng cường chế độ tự chủ và tự chịu trách nhiệm dưới sự kiểm tra giám sát quản lý của cơ quan nhà nước, theo đúng chủ trương của Đảng về việc “đẩy mạnh xã hội hóa công tác phòng cháy, chữa cháy”, khuyến khích cá nhân, tổ chức tham gia các hoạt động PCCC và CNCH.
9. Thay đổi cách kiểm định phương tiện, vật tư PCCC
Luật mới bãi bỏ quy định về kiểm định phương tiện PCCC, CNCH, thay vào đó, quy định phương tiện PCCC, CNCH và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy sản xuất, lắp ráp trong nước trước khi lưu thông trên thị trường phải đảm bảo chất lượng, đúng với tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; phương tiện PCCC, CNCH và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy nhập khẩu phải đúng với tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực, tiêu chuẩn nước ngoài hoặc tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam. Trường hợp giữa Việt Nam và các quốc gia, vùng lãnh thổ thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp của nhau được thực hiện theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên và các phương tiện PCCC, CNCH và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy phải được cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường.
10. Tăng cường chế độ, chính sách cho người làm công tác PCCC và CNCH
Luật bổ sung các chính sách đãi ngộ, các quy định bao quát, cụ thể hơn về chế độ, chính sách đối với người được huy động, người tham gia chữa cháy và CNCH và lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH để phù hợp với yêu cầu, tính chất đặc biệt nguy hiểm, nặng nhọc của ngành nghề này. Bổ sung quy định cụ thể về nguồn tài chính bảo đảm cho hoạt động PCCC và CNCH để đầu tư, xây dựng lực lượng PCCC và CNCH đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Bổ sung các chính sách, khuyến khích hoạt động khoa học công nghệ trong lĩnh vực PCCC và CNCH.
11. Xử lý linh hoạt với các cơ sở không đảm bảo PCCC hiện tại
Luật PCCC và CNHC bổ sung quy định về việc xử lý đối với các cơ sở không đảm bảo yêu cầu về PCCC được đưa vào sử dụng trước ngày luật này có hiệu lực thi hành để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về PCCC hiện hành. Bổ sung quy định về cải tạo, chỉnh trang đối với các khu vực đô thị không đảm bảo khoảng cách ngăn cháy, chống cháy lan, hạ tầng giao thông, nguồn nước phục vụ chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo quy định của pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật trong hoạt động PCCC.
12. Cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp
Luật hướng đến cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính trong lĩnh vực PCCC và CNCH, cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính về PCCC và CNCH nhằm đơn giản hóa, giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cao nhất cho người dân và doanh nghiệp; đồng thời, không quy định trong luật những nội dung về thủ tục hành chính, trình tự, hồ sơ mà giao Chính phủ, các Bộ quy định theo thẩm quyền để linh hoạt, kịp thời sửa đổi, bổ sung khi cần thiết, tạo thuận lợi cho việc phân cấp phù hợp với thực tiễn và đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính./.
