Thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều biến đổi sâu sắc. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đặc biệt là chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, quản trị và đời sống xã hội. Cùng với đó, nhân loại cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, già hóa dân số, gia tăng bất bình đẳng và các rủi ro phi truyền thống đối với an ninh con người.
Trong bối cảnh đó, tư duy phát triển đang có sự chuyển dịch quan trọng: từ ưu tiên tăng trưởng kinh tế sang tiếp cận phát triển toàn diện và bền vững, trong đó con người được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chiến lược phát triển.
Bên cạnh những thành tựu, phát triển con người ở Việt Nam đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức mới. Bất bình đẳng trong tiếp cận các cơ hội phát triển giữa các vùng miền, nhóm xã hội và nhóm dân cư. Khoảng cách thu nhập, khoảng cách số và sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội có xu hướng gia tăng trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức. Đồng thời, Việt Nam cũng đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng phức tạp như biến đổi khí hậu, già hóa dân số, dịch bệnh, các nguy cơ an ninh phi truyền thống và những vấn đề liên quan đến an ninh con người.
Từ thực tiễn phát triển đất nước hiện nay và những biến đổi sâu sắc của thời đại, Đại hội XIV của Đảng đã có nhiều đổi mới và phát triển quan trọng về tư duy lý luận và định hướng chiến lược đối với sự nghiệp phát triển con người Việt Nam.
Đại hội XIV của Đảng đặt con người vào đúng vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia; chuyển đổi mạnh mẽ từ cách tiếp cận thiên về tăng trưởng kinh tế, chú trọng về số lượng sang cách tiếp cận đồng thời cả số lượng và chất lượng, trong đó chú trọng lấy chất lượng phát triển làm thước đo; nhấn mạnh vai trò nền tảng của hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị con người trong xây dựng phát triển con người.
Đại hội XIV của Đảng cũng xác định phát triển con người phải thích ứng và chủ động tận dụng mọi cơ hội, chiến lược trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư; nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính bao trùm, bền vững và công bằng xã hội trong phát triển.
Phát triển con người hiện nay, về thực chất, là phát triển con người mới Việt Nam Xã hội chủ nghĩa. Đây là vấn đề rất cốt lõi mang tầm chiến lược để thực hiện cho bằng được di huấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Muốn xây dựng thành công xã hội Xã hội chủ nghĩa, chúng ta phải có con người mới Xã hội chủ nghĩa".
Con người mới Việt Nam Xã hội chủ nghĩa ngày nay phải là con người hiện đại, bản lĩnh, trí tuệ, nhân văn, tự chủ, tự cường, giàu khát vọng phát triển và tận hiến cho sự nghiệp xây dựng thành công Chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới.
