Trong dòng chảy phát triển mạnh mẽ của đất nước, khi Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới với khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng trưởng kinh tế nhanh hơn mà còn phải kiến tạo một mô hình phát triển bảo đảm người dân được thụ hưởng đầy đủ thành quả của sự phát triển. Trong bối cảnh đó, việc Trung ương chỉ đạo tỉnh Lào Cai nghiên cứu, xây dựng và triển khai thí điểm mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” được xem là một bước đi mang tầm chiến lược, vừa có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, vừa góp phần bổ sung cơ sở lý luận cho con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Đưa chủ nghĩa xã hội đến gần hơn với đời sống người dân
Từ khi ra đời đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Qua gần một thế kỷ lãnh đạo cách mạng và 40 năm đổi mới, nhận thức lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta ngày càng được bổ sung, phát triển và hoàn thiện.
Tuy nhiên, một câu hỏi lớn luôn được đặt ra là làm thế nào để những giá trị cốt lõi của chủ nghĩa xã hội không chỉ tồn tại trong các văn kiện, nghị quyết hay những mục tiêu chiến lược ở tầm vĩ mô mà trở thành những lợi ích cụ thể, hữu hình trong cuộc sống hằng ngày của người dân?
Câu trả lời nằm ở cấp cơ sở - nơi gần dân nhất, sát dân nhất và cũng là nơi trực tiếp tổ chức thực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Một xã, phường phát triển toàn diện không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn phải thể hiện ở chất lượng giáo dục, y tế, môi trường sống, an ninh, văn hóa, mức độ hài lòng và hạnh phúc của người dân.
Chính vì vậy, việc nghiên cứu xây dựng mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” là bước đi nhằm cụ thể hóa những giá trị, đặc trưng của chủ nghĩa xã hội thành những tiêu chí phát triển có thể đo lường, đánh giá và kiểm chứng trong thực tiễn. Nói cách khác, đây là quá trình chuyển hóa những mục tiêu lớn lao của đất nước thành những kết quả cụ thể mà người dân có thể cảm nhận được trong từng khu dân cư, từng con đường, từng ngôi trường, trạm y tế hay các dịch vụ công hằng ngày.
Đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới
Đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với những thay đổi sâu sắc từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Những biến động đó không chỉ làm thay đổi phương thức sản xuất mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ đối với công tác quản trị xã hội. Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai, xã, phường được trao thêm nhiều quyền hạn và trách nhiệm, thì yêu cầu không chỉ dừng lại ở việc quản lý hành chính hiệu quả mà còn phải đóng vai trò kiến tạo phát triển.
Thực tế cho thấy, người dân ngày nay mong muốn nhiều hơn những thủ tục hành chính thuận tiện. Họ cần môi trường sống an toàn, dịch vụ công chất lượng, cơ hội việc làm tốt hơn, không gian văn hóa lành mạnh và một chính quyền thực sự phục vụ.
Điều đó đòi hỏi cấp cơ sở phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị hiện đại, lấy người dân làm trung tâm, lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo cho hiệu quả hoạt động. Mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” được nghiên cứu chính là nhằm đáp ứng yêu cầu đó.
Gỡ những “điểm nghẽn” trong phát triển cơ sở
Bên cạnh những thành tựu đạt được, thực tiễn phát triển ở nhiều địa phương hiện nay vẫn còn những hạn chế nhất định. Một số nơi còn nặng về quản lý hành chính, chưa thực sự chuyển sang mô hình quản trị phát triển hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ số, quản trị dữ liệu, đổi mới sáng tạo còn chưa đồng đều. Vai trò tham gia của người dân trong quá trình quản lý, giám sát và đồng hành cùng chính quyền chưa được phát huy đầy đủ.
Trong nhiều năm qua, các chương trình lớn như xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, giảm nghèo bền vững, cải cách hành chính hay chuyển đổi số đã mang lại những kết quả tích cực. Tuy nhiên, phần lớn vẫn được triển khai theo từng lĩnh vực riêng lẻ, thiếu một mô hình tích hợp tổng thể kết nối đồng bộ giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Khoảng trống đó đòi hỏi cần có một mô hình mới, toàn diện hơn, có khả năng tích hợp các giá trị cốt lõi của chủ nghĩa xã hội vào thực tiễn phát triển ở cơ sở. Đây cũng chính là lý do khiến việc thí điểm mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” trở thành yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.
Lào Cai - vùng đất hội đủ điều kiện để tiên phong
Việc lựa chọn Lào Cai làm địa phương nghiên cứu, triển khai thí điểm không phải là ngẫu nhiên.
Là tỉnh biên giới có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh và đối ngoại, Lào Cai đồng thời là cửa ngõ kết nối Việt Nam, ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc thông qua hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.
Đây cũng là địa phương hội tụ nhiều đặc trưng phát triển tiêu biểu của đất nước hiện nay. Một mặt là đô thị cửa khẩu năng động với thương mại, logistics, kinh tế số và hội nhập quốc tế; mặt khác là khu vực nông thôn, miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số với những yêu cầu đặc thù về phát triển bền vững, giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội.
Những năm gần đây, Lào Cai đã có nhiều bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số, phát triển kinh tế xanh, kinh tế cửa khẩu và đổi mới phương thức quản trị. Quy mô dân số, diện tích và trình độ phát triển ở mức tương đối điển hình cũng giúp kết quả thí điểm có giá trị tham khảo cao đối với nhiều địa phương khác trong cả nước.
Đặc biệt, việc lựa chọn xã Trấn Yên và phường Lào Cai làm địa bàn thí điểm tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa hai không gian phát triển đặc trưng.
Nếu xã Trấn Yên đại diện cho khu vực nông thôn với thế mạnh về nông nghiệp hàng hóa, du lịch sinh thái và kinh tế cộng đồng thì phường Lào Cai là hình mẫu của đô thị cửa khẩu hiện đại, trung tâm thương mại, dịch vụ, logistics và hội nhập quốc tế.
Sự kết hợp này cho phép kiểm nghiệm tính phù hợp của mô hình trong cả môi trường nông thôn và đô thị, từ đó đánh giá khả năng thích ứng và nhân rộng trong thực tiễn.
Từ khát vọng đến hành động
Xây dựng mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” không đơn thuần là một chương trình thí điểm hay một cuộc cải cách hành chính ở cấp cơ sở. Xa hơn, đây là nỗ lực hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước bằng những hành động cụ thể, bắt đầu từ những đơn vị hành chính gần dân nhất.
Khi người dân được tiếp cận giáo dục tốt hơn, chăm sóc sức khỏe tốt hơn, môi trường sống xanh hơn, an toàn hơn; khi chính quyền hoạt động minh bạch, hiệu quả và phục vụ tốt hơn; khi mọi người đều có cơ hội phát triển và thụ hưởng thành quả tăng trưởng, đó cũng chính là lúc những giá trị của chủ nghĩa xã hội được hiện hữu sinh động trong đời sống.
Thành công của mô hình tại Lào Cai sẽ không chỉ mang ý nghĩa đối với địa phương mà còn góp phần tạo thêm những luận cứ thực tiễn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong điều kiện mới.
Hơn cả một mô hình quản trị, đây là hành trình kiến tạo những không gian sống đáng mơ ước, nơi sự phát triển được đo bằng hạnh phúc của người dân. Và đó cũng chính là tinh thần trong lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi Người thăm Lào Cai năm 1958: xây dựng chủ nghĩa xã hội là xây dựng cuộc sống hạnh phúc, no ấm, tự do cho Nhân dân. Hôm nay, khát vọng ấy đang từng bước được hiện thực hóa từ chính những xã, phường trên quê hương biên cương Lào Cai./.
